پرش به محتویات

بررسی اصول و فلسفه لینوکس

شما مکرراً می‌توانید یک محصول یا فناوری را متناسب با زمینه عملی مورد نظر خود انتخاب کنید (این که چه سیستم عاملی برای یک کار معین بهتر عمل می‌کند، کدام مجموعه نرم افزاری ارزان تر است و...). با این وجود گاهی اوقات درک اصول و فلسفه ای که پایه و اساس یک فناوری است، می‌تواند مفید باشد یا حتی در انتخاب مورد مناسب شما را هدایت کند.

این مسئله در مورد برخی از کاربران لینوکس صدق می‌کند؛ مدل متن باز لینوکس، که در فصل ۱ آن را معرفی کردیم، دارای پیامدهایی است که می‌تواند بر نحوه کارکرد لینوکس تأثیر گذار باشد. علاوه بر این، برخی از کاربران نیز در دنیای لینوکس ممکن است نسبت به این اصول تعصب پیدا کنند. چه مخالف و چه موافق با این افراد باشید، درک دیدگاه آنها می‌تواند به شما در درک فرهنگ لینوکس که در محل کار، فضای مجازی، کنفرانس ها و ... با آن مواجه می‌شوید، کمک کند.

در این فصل چنین موضوعاتی را پوشش خواهیم داد، با شروع از اطلاعاتی در مورد ریشه های لینوکس و توسعه آن به مرور زمان تا به امروز. بعد از این موارد، اصول متن باز و چگونگی تأثیر آنها بر نحوه عملکرد سیستم عامل متن باز در دنیای واقعی را مورد بررسی قرار می‌دهیم. در آخر هم برخی از نقش هایی که لینوکس می‌تواند ایفا کند را توصیف می‌کنیم (به عنوان یک سیستم عامل تعبیه شده، به عنوان یک سیستم عامل برای سیستم رومیزی یا لپ تاپ، و به عنوان یک سیستم عامل سرور)

  • پیگیری لینوکس در دهه های مختلف
  • استفاده از نرم افزار متن باز
  • درک وظایف سیستم عامل

پیگیری لینوکس در دهه های مختلف

اگر چه تاریخ تولد لینوکس در سال 1991 و معاصر با استاندارد های تاریخی امروزه اخیر است، اما در دنیای رایانه همین ۲۹ سال حکم یک ابدیت را دارد. فرهنگ نرم افزاری در اوایل دهه 1990 و حتی قبل از آن میراث کاملی را به دنیای نرم افزار امروز منتقل کرده است. گذشته از این موارد، آنچه ما امروز استفاده می‌کنیم در مراحل بالایی پایه کاری است که در گذشته ایجاد شده. بنابر این با نگاهی به چگونگی ایجاد لینوکس به شما کمک می‌کنیم که لینوکس را همانطور که امروزه وجود دارد، درک کنید.

درک ریشه های لینوکس

در سال 1991، همانند امروز، رایانه ها با توجه به اندازه و قابلیت هایشان طبقه بندی شدند. رایانه ها می‌توانند متعلق به هر گروه های معدودی باشند، از رایانه های شخصی رومیزی گرفته تا ابر رایانه ها. رایانه هایی که بر اساس معماری x86 عمل میکردند، که اجداد رایانه های شخصی امروزی هستند، روی بازار رایانه های شخصی سال ۱۹۹۱ تسلط یافتند.با این حال، انواع دیگر رایانه های شخصی از جمله Mac در دسترس بودند. چنین رایانه هایی عموماً از CPU های مختلف و متفاوتی استفاده می‌کردند و همچنین سیستم عامل های شخصی خود را اجرا می‌کردند.

در سال 1991، بیشتر رایانه های شخصی سیستم عامل Disk متعلق به مایکروسافت(PC-DOS, MS-DOS یا DOS) را اجرا می‌کردند. DOS طبق استاندارد های امروز، بسیار محدود بود. این سیستم عامل تک کاره(قادر به اجرای تنها یک برنامه در هر زمان) حتی از حافظه یا CPU های موجود در آن زمان بهره کاملی نمی‌برد.نسخه های مایکروسافت ویندوز موجود در 1991 روی لایه های بالایی DOS اجرا می‌شدند. اگرچه نسخه های اولیه ویندوز به کارکردن روی برخی از محدودیت ها DOS توجه کردند، اما هیچکدام از این محدودیت ها به صورت اساسی رفع نشدند. نسخه های اولیه ویندوز از تکنولوژی چند وظیفه ای بدون قبضه ای(cooperative multitasking) استفاده می‌کردند که در آن برنامه ها می‌توانند به صورت داوطلبانه زمان CPU را به سایر پردازش ها اختصاص دهند. هسته DOS نمی‌تواند برنامه ای را که زمان CPU را به زور گرفته، کنترل کند.

بالاتر از سطح رایانه های شخصی، یونیکس در سال 1991 یک سیستم عامل رایج بود. در مقایسه با DOS و نسخه ویندوز آن زمان، یونیکس یک سیستم عامل راضی کننده و پیشرفته بود. یونیکس یک سیستم عامل چند کاربره با تکنولوژی قبضه کردن چند وظیفه ای(preemptive multitasking) را به صورت واقعی فراهم کرده بود که در آن هسته می‌تواند زمان پردازنده را برای وظایف متفاوت برنامه ریزی کند، حتی اگر برنامه ها به صورت داوطلبانه از کنترل سیستم دست نکشند. این ویژگی ها برای بسیاری از سرور ها و رایانه های چند کاربره مانند ریز رایانه ها(mini computers) و رایانه های بزرگ(main frames) از ضروریات عملی بودند.

البته یونیکس تنها سیستم عامل چند کاربره/وظیفه ای آن زمان نبود! سیستم عامل های دیگری مانند Virtual Memory System (VMS) نیز موجود بودند. هرچند، یونیکس به تاریخچه لینوکس مرتبط تر است.

با گذشت زمان، قابلیت های هر کلاس از کامپیوتر افزایش یافته است. با اقدامات انجام شده، رایانه های شخصی امروز قدرت ریز رایانه ها و حتی رایانه های بزرگ دهه 1991 را دارند. سیستم عامل های مورد استفاده در رایانه های شخصی سال 1991 با سخت افزار قدرتمند تر مطابقت داده نمی‌شدند. با وجود داشتن قدرت محاسباتی(computing) بیشتر، محدودیت های DOS برطرف نمی‌شدند. به همین دلیل، DOS و معاصران کوچک رایانه ای آن به لطف یونیکس و سایر گزینه های مشابه، کنار گذاشته شدند.

نسخه های امروزی ویندوز برگرفته از DOS نیستند. به جای آن، از یک کرنل جدید استفاده می‌کنند که قابلیت های طراحی زیادی را با VMS به اشتراک گذاشته.

در سال 1991، لینوس توروالدز دانشجوی دانشگاه هلسینکی بود و در رشته علوم کامپیوتر تحصیل می‌کرد. او علاقه مند بود که در مورد یونیکس و قابلیت های رایانه جدید x86ی که جدیداً خریداری کرده بود بیاموزد. توروالدز برنامه ای را به عنوان یک شبیه ساز ترمینال سطح پایین شروع کرد که نهایتاً به هسته لینوکس انجامید.(این برنامه برای اتصال به رایانه های بزرگتر دانشگاهش بود). با بزرگتر شدن برنامه اش، شروع به افزودن ویژگی هایی کرد که برنامه پایانه خط فرمانش را به چیزی که بیشتر می‌توان آن را یک هسته سیستم عامل توصیف کرد، تبدیل نمود. سرانجام، او شروع به نوشتن برنامه ای با هدف ایجاد یک هسته سازگار با یونیکس کرد. یعنی هسته ای که می‌تواند طیف گسترده ای از نرم افزار های یونیکس را که در آن زمان موجود بود اجرا کند.

در مقابل آن تاریخچه یونیکس در دو دهه امتداد داشت و به اصل خودش در سال 1969 و شرکت AT&T بر می‌گردد. از آنجا که AT&T در آن زمان انحصار تلفن را در ایالات متحده در دست داشت، به صورت قانونی از فروش نرم افزار منع شده بود. بنابراین، وقتی کارمندان آن یونیکس ا را ایجاد کردند، AT&T اساساً این سیستم عامل را پس می‌زد. به صورت خاصی دانشگاه ها به استفاده و پذیرش یونیکس علاقه مند بودند، و برخی از آنها اصلاح آن را آغاز کردند، زیرا AT&T کد منبع را در دسترس قرار داده بود. بنابراین یونیکس یک تاریخچه دو دهه‌ای برای توسعه نرم افزار به صورت باز را در کارنامه خود دارد. بیشتر برنامه های یونیکس به عنوان کد منبع توزیع شدند، زیرا یونیکس روی طیف گسترده ای از سخت افزار ها قابل اجرا بود. (برنامه های باینری ساخته شده برای یک دستگاه به ندرت در یک دستگاه دیگر اجرا می‌شوند.)

در اوایل، لینوکس شروع به استفاده از ابزار های موجود برای خود پرداخت، همانطور که در فصل اول ذکر شد، توسعه دهندگان اولیه لینوکس علاقه خاصی به نرم افزار پروژه GNU داشتند، بنابراین لینوکس به سرعت مجموعه ای از ابزار های GNU را جمع آوری کرد. بخش اعظم این نرم افزار با سیستم های کاری و رایانه های قدرتمند تر نوشته شد، اما از آنجا که سخت افزار رایانه در حال بهبود بود، روی رایانه های x86 اوایل دهه 1990 به خوبی کار می‌کرد.

سیستم عامل 386BSD در اوایل دهه 1990 یک سیستم عامل شبه یونیکس و رقیب بود. امروزه به چندین سیستم عامل مربوط منشعب شده است : FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, DragonFlyBSD و PC-BSD.

لینوکس به سرعت و به لطف توسعه دهندگان پتانسیل آماده شدن برای عملکرد روی یک رایانه شخصی را پیدا کرد. این افراد در جهت بهبود هسته لینوکس، با ایجاد تغییرات لازم در برنامه های یونیکس موجود تلاش کردند تا در لینوکس نیز از آنها بهره کاملی را ببرند و برنامه های پشتیبانی مختص لینوکس را نیز ایجاد کنند. در اواسط دهه 1990 چندین توزیع لینوکس وجود داشت که امروزه نیز به حیات خود ادامه می‌دهند(برای نمونه Slackware در سال 1993 منتشر شد، همچنین ردهت نیز در سال 1995 منتشر شد).

بحث میکروکرنل

لینوکس نمونه ای از یک هسته یکپارچه(monolithic) است، در واقع همه کارهایی که از یک هسته انتظار میرود را برای یک پردازش بزرگ انجام می‌دهد. در سال 1991، یک طراحی هسته‌ی رقیب، که به عنوان میکروکرنل شناخته می‌شود، شدت پیدا کرده بود. میکروکرنل ها بسیار کوچکتر از هسته های یکپارچه هستند؛ آنها هر اندازه که بتوانند وظایف را به فرآیند های غیر هسته ای منتقل می‌کنند و سپس ارتباطات بین پردازش ها را مدیریت می‌کنند.

بلافاصله پس از انتشار لینوکس، لینوس توروالدز با اندروتاننباوم، خالق سیستم عامل Minix که Torvalds به عنوان یک بستر توسعه اولیه برای لینوکس از آن استفاده می‌کرد، یک مناظره عمومی برگزار کردند. مینیکس از یک طراحی میکروکرنل استفاده میکرد و آقای Tanenbaum طراحی یکپارچه لینوکس را عقب مانده می‌دانست.

به عنوان یک موضوع عملی برای کاربر نهایی، هر دو طراحی قابل استفاده هستند. لینوکس و هسته های مشتق شده از BSD از طراحی های یکپارچه پیروی می‌کنند، در حالی که نسخه های مدرن ویندوز، GNU HURD و Minix از طراحی میکروکرنل بهره می‌برند. با این حال، برخی افراد هنوز هم روی این تمایز کار می‌کنند.

مشاهده دنیای امروزی لینوکس

در اواسط دهه 1990، مهمترین ویژگی های لینوکس که امروزه نیز وجود دارند پایه گذاری شدند. تغییرات ایجاد شده از آن زمان شامل موارد زیر می‌شوند:

بهبود سازی هسته

هسته لینوکس سال 1991، هنگامی که فاقد بسیاری از ویژگی هایی بود که امروزه به آنها تکیه می‌کنیم، شاهد تغییرات گسترده ای بوده است. پیشرفت ها شامل اضافه کردن ویژگی های شبکه، درایور های سخت افزاری بی‌شمار، پشتیبانی از ویژگی های مدیریت انرژی و پشتیبانی بسیاری از پردازنده های غیر از x86 می‌شود.

بهبود ابزار های پشتیبانی

دقیقاً همانگونه که کار روی هسته لینوکس پیش رفته است، همچنین در برنامه های پشتیبانی که هسته به آنها متکی است پیشرفت های قابل توجهی صورت گرفته.(کامپایلرها، پوسته ها، روابط کاربری گرافیکی و ...)

ایجاد ابزارهای پشتیبانی جدید

ابزارهای پشتیبانی جدید در طی سالیان مختلف پدیدار شدند. این محدوده از برنامه های ساده و کوچک تا محیط های میزکار بزرگ است. در حقیقت، برخی از این ابزارها، مانند محیط میزکار مدرن، برای کاربر نهایی بسیار واضح تر از خود هسته هستند.

خلق شدن توزیع های جدید

همانطور که قبلاً نیز اشاره شد، Slackware در سال 1993 و Red Hat(جد توزیع های امروزی RHEL , CentOS, Fedora) در سال 1995 منتشر شدند. توزیع های دیگر نیز در سالهای متمادی ایجاد و منتشر شدند، و برخی از آنها بسیار مهم بوده اند. به عنوان مثال سیستم عامل Android که در تلفن های هوشمند و تبلت ها استفاده شده است، طی یک دهه گذشته بسیار تأثیر گذار بوده است.

ریشه های لینوکس در نرم افزار متن باز دهه 1980 و 1990 به صورت گسترده ای باقی مانده است. اگرچه احتمالاً یک کاربر معمولی سیستم رومیزی یا تعبیه شده(embedded) از طریق محیط گرافیکی به درک سیستم عامل دست می‌یابد، اما بسیاری از آنچه که در سطح زیرین سیستم رخ می‌دهد به دلیل وجود هسته لینوکس و ابزار های متن باز است که بسیاری از آنها دههاست وجود داشته اند.

استفاده از نرم افزار متن باز

فلسفه هایی که پایه و اساس ساخت تعداد زیادی از ابزار های توسعه برای لینوکس هستند متفاوت از فلسفه هایی است که ابزارهای توسعه ویندوز را هدایت می‌کنند. این فلسفه های مختلف بر چگونگی ایجاد نرم افزار، کارهایی که می‌توان با آن نرم افزار انجام داد و نحوه تغییر نرم افزار در طول زمان، تأثیر می‌گذارد. در این بخش اصول این فلسفه ها شرح داده می‌شود. همچنین چگونگی عملکرد لینوکس را در دنیای نرم افزار آزاد همانند نوعی "آهن ربا" توصیف می‌کنیم که نرم افزار را از منابع مختلف در یک مکان ادغام می‌کند.

فهم پایه ای اصول متن باز

بطور گسترده می‌توان نرم افزار را به شیوه های مختلف توصیف کرد که هر کدام انتظارات متفاوتی در مورد صرف هزینه، توزیع مجدد، و حقوق کاربران دارند. تعداد دسته ها وابسته به عمق تحلیل و پیش داوری های شخصی که دسته بندی را انجام می‌دهد، متفاوت است.با این حال، به عنوان نقطه شروع، این دسته بندی در چهار دسته انجام می‌شود:

نرم افزار تجاری

افراد یا شرکت ها نرم افزارهای تجاری را با هدف فروش آن برای سود تولید می‌کنند. توسعه دهندگان به صورت کلی، کد منبع را برای نرم افزار تجاری مخفی نگه می‌دارند، به این معنی که کاربران معمولاً نمی‌توانند تغییراتی در نرم افزار ایجاد کنند به جز تغییرات در پیکر بندی که خود نرم افزار آن را ارائه می‌دهد. در گذشته، نرم افزار تجاری در فروشگاه‌ها یا به صورت پستی فروخته می‌شد،اما امروزه اغلب از طریق بارگیری از طریق اینترنت فروخته می‌شود. توزیع مجدد نرم افزارهای تجاری عموماً غیر قانونی است. Microsoft Windows و Microsoft Office نمونه های رایج نرم افزار های تجاری هستند.

نرم افزار shareware

از منظر حقوقی، آزمون افزار همانند نرم افزار تجاری و دارای حق چاپ و حق الزحمه صاحب آن است. تفاوت اینجاست که آزمون افزار در اینترنت یا به روش های دیگری توزیع می‌شود، همچنین در یک سیستم "افتخاری" فروخته می‌شود(اگر از یک نرم افزار فراتر از دوره آزمایشی استفاده کنید، انتظار می‌رود که برای ادامه استفاده مبلغ تعیین شده برای نرم افزار را بپردازید). آزمون افزار در سال 1991 رایج بود و هنوز هم در دسترس است.

نرم افزار freeware

نرم افزار رایگان، مانند shareware، به صورت رایگان در دسترس است. اما بر خلاف shareware، صاحبان نرم افزار رایگان در خواستی برای پرداخت هزینه نرم افزار از طرف کاربر نهایی ندارند. گاهی اوقات، نرم افزار رایگان یک نسخه درونی از یک مجموعه بزرگتر آزمون افزار یا نرم افزار تجاری است. در مواقع دیگر، این محصول توسط صاحب امتیاز برای تبلیغ محصول دیگر به صورت رایگان در دسترس قرار می‌گیرد. برای مثال مورد اول را میتوان به درایور های درون ویندوز برای بسیاری از دستگاههای سخت افزاری و مورد دوم را میتوان به برنامه Aobe Reader برای خواندن Portable Document Format یا به اختصار PDF، نسبت داد. همانند نرم افزار های تجاری و آزمون افزارها، نرم افزارهای رایگان نیز معمولاً بدون ارائه کد منبع عرضه می‌شوند.

نرم افزار متن باز

نرم افزار متن باز با ۱۰ اصل توصیف شده است. مهمترین این اصول، حق کاربر برای توزیع مجدد نرم افزار، در دسترس بودن کد منبع، و حق کاربر برای تهیه و توزیع نسخه های تغییر یافته برنامه است. ماهیت اصول ذکر شده این است که کاربران می‌توانند برنامه های متن باز را متناسب با نیازهای خود تغییر دهند،‌ برای اهداف و روش هایی که توسط سازنده اصلی نرم افزار پشتیبانی نمی‌شود.

گونه های مختلفی در این دسته بندی ها وجود دارند، همانند نرم افزار های پیوندی(hybrid) که در این بحث جایی ندارند. به عنوان مثال OSI لیستی از مجوزهایی را که به عنوان تحقوق ضوابط خود تأیید کرده است، ارائه می‌کند. با این حال، توسعه دهندگان گاهی اوقات نرم افزار را با استفاده از مجوز های مبهم یا با استفاده از مجوزهایی منتشر می‌کنند که با تحمیل یک سری از شرایط، قوانینی از OSI را دچار ابهام می‌کند. چنین نرم افزاری از نظر فنی متن باز نیست، اما نسبت به دسته بندی های دیگر شباهت و نزدیکی با دسته بندی نرم افزار متن باز دارد.

ایده اصلی نرم افزار متن باز این است که نرم افزار هایی که بصورت شفاف تولید شده اند، برتر از نرم افزارهایی هستند که به روش های "بسته" تولید می‌شوند. این برتری (و استدلال های مقابل آن) مبتنی بر ویژگی های زیر است:

کد بهتر

به طور کلی قرار گرفتن کد منبع در جامعه بدین معنی است که توسط هر شخص علاقه مند می‌تواند مورد بررسی، داوری و بهبود قرار گیرد. ایرادات نرم افزاری(bug) مبهم پیدا و رفع می‌شوند، در حالی که ممکن است این ایرادات نرم افزاری در یک محصول منبع بسته(closed-source) کشف نشده و یا دچار تعلل در رفع کردن شوند. از سوی دیگر، صحت این ادعا توسط تحقیقات پشتیبانی نمی‌شود، و پروژه های کوچکتر ممکن است توجه برنامه نویسان را به خود جلب نکنند، بنابر این ممکن است از مزایای بررسی کد و موارد اینچنین بهره ای نبرند.

انعطاف پذیری بیشتر

با ارائه کد منبع به کاربران، یک پروژه متن باز امکان شخصی سازی نرم افزار برای نیازهای کاربران را فراهم می‌کند. اگر کاربران تغییرات خود در نرم افزار را به نگهدارندگان نرم افزار ارائه دهند، و یا شاخه جدیدی از پروژه را منتشر کنند، همه می‌توانند از چنین تغییراتی بهره‌مند شوند. البته منتقدان استدلال می‌کنند که این انعطاف پذیری فقط در مورد افراد با مهارت و حوصله که دانش و زمان کافی برای ایجاد چنین تغییراتی دارند، و یا برای کمپانی ها که در ازای تغییرات به توسعه دهندگان حقوق می‌دهند، صادق است.

هزینه کمتر

اگرچه تعریف متن باز ، فروش نرم افزار را ممنوع نمی‌کند، اما الزامات توزیع مجدد در نهایت نرم افزار را به صورت رایگان در دسترس قرار می‌دهد. از طرف دیگر، اگر نیاز به پشتیبانی دارید ممکن است نیاز به خرید یک قرار داد پشتیبانی داشته باشید که می‌تواند مزایای هزینه را کاهش دهد یا کاملاً از بین ببرد.

عدم وابستگی به فروشنده

توسعه دهندگان برخی از محصولات انحصاری و به ویژه محصولاتی که از محبوبیت بیشتر برخوردارند، میتوانند با استفاده از فرمت فایل یا استانداردهای فایل اختصاصی و یا پشتیبانی نکردن از استاندارد های بازتر، استفاده از محصولات رقیب را دشوارتر کنند.(مثلاً خروجی Photoshop فایل PSD است که توسط سایر ویرایشگرهای تصویری پشتیبانی نمی‌شود و یا پشتیبانی از این فایل دشوار و دارای اشکالات است.) ابزارهای متن باز، کمتر دارای این اشکالات هستند؛ زیرا می‌توانند برای پشتیبانی از استانداردهای باز اصلاح شوند، حتی اگر در ابتدا این عمل انجام نشده باشد. با این حال، به عنوان یک موضوع عملی، حتی فرمت فایل ها و پروتکل های فایل اختصاصی نیز معمولاً با مهندسی معکوس طراحی می‌شوند، بنابر این وابستگی به فروشنده به جای یک مسئله دائمی به یک مشکل موقت تبدیل می‌شود. البته در جامعه لینوکس، اجماع عمومی این است که هر یک از این عوامل یک نکته مهم و به نفع لینوکس و به صورت کلی نرم افزار متن باز می‌باشد؛ البته کاهش قیمت ها در مقایسه با مزایا معمولاً جزئی تلقی می‌شود. در پایان، افکار شما بعد از استفاده از انواع مختلف نرم افزار در رابطه با این موارد تغییراتی خواهند داشت.

لینوکس به عنوان یک مجتمع نرم افزاری

بلافاصله پس از ایجاد یونیکس، دنیای سیستم عامل به مجموعه از سیستم عامل های وبسته به پوسته(شل) تقسیم شد. این سیستم عامل ها در سطح زیرین و باینری با یکدیگر کاملاً متفاوت بودند اما کمابیش در سطح کد منبع سازگاری داشتند (می‌بایست برای هر سیستم عامل از کد منبع فایل دودویی ایجاد می‌شد). امروزه هم این مورد به همین صورت است. شما می‌توانید برنامه مشترکی را تهیه کرده و آن را برای OS X ، FreeBSD و Linux کامپایل کنید و در هر سه سیستم عامل به صورت مشابهی کار خواهد کرد. اما فایل های باینری گردآوری شده برای یک سیستم عامل روی دیگر سیستم ها عمل نخواهد کرد.

هرچند در این مورد استثنائاتی نیز وجود دارد. برخی از برنامه ها فقط به برخی از سیستم عامل های شبه یونیکس متکی هستند. برخی دیگر دارای تناقضاتی هستند که کامپایل آنها در برخی از سیستم عامل ها غیر ممکن است. اگر برنامه ای مورد استفاده قرار نگیرد، ممکن است در سیستم عامل های جدید غیر قابل استفاده باشد زیرا به ویژگی های کامپایلر یا سیستم عامل تغییر یافته متکی است. چنین مشکلاتی با گذشت زمان از بین می‌روند، اما به صورت دوره ای ممکن است پدیدار شوند.

به دلیل محبوبیت لینوکس، اکثر برنامه های متن باز یونیکس، در لینوکس قابلیت کامپایل و استفاده را دارند. برنامه های تجاری نیز برای لینوکس وجود دارند،اگرچه بیشتر آنها گمنام و یا تخصصی هستند. در هر صورت، لینوکس به یک سیستم عامل تبدیل شده که اکثر برنامه های متن باز یونیکس باید از آن پشتیبانی کنند. این تأثیر به حدی است که بسیاری از پروژه ها از بتدا یا امروزه لینوکس را به عنوان بستر اصلی اجرای نرم افزار قرار می‌دهند.

وظایف سیستم عامل

رایانه ها نقش های بسیاری در جهان امروز ایفا می‌کنند و روزانه متداول تر و ارزان تر می‌شوند، امروزه این نقش ها چند برابر شده اند. لینوکس می‌تواند به عنوان سیستم عاملی برای اکثر این کاربرد ها که هر کدام از آنها زیرمجموعه پشتیبانی نرم افزاری خود را دارند مورد استفاده قرار گیرد. همچنین برخی از این استفاده ها نیاز به شخصی سازی هسته سیستم عامل دارند. به صورت خلاصه سه مورد از این وظایف را شرح خواهیم داد: رایانه های تعبیه شده درونی(embedded computers) ، رایانه های رومیزی و لپ تاپ، و رایانه های سرور.

رایانه های تعبیه شده

همانگونه که در فصل اول ذکر شد، رایانه های تعبیه شده، دستگاه های تخصصی هستند که برای یک هدف خاص عمل می‌کنند. به عنوان مثال می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

تلفن های همراه

تلفن های همراه مدرن در واقع رایانه های با سیستم عامل های ساده تا پیچیده هستند. لینوکس به برخی از این تلفن های همراه که در قالب سیستم عامل Android ارائه می‌شوند قدرت می‌بخشد.

کتابخوان های الکترونیکی

این دستگاه ها نیز همانند تلفن های همراه رایانه های تخصصی هستند و از این رو از سیستم عامل جهت قابل استفاده شدن بهره می‌برند. در بسیاری از کتابخوان های الکترونیکی موجود، سیستم عامل تعبیه شده برای آن ها همان لینوکس است(حالا یک نسخه شخصی سازی شده لینوکس و یا همان Android)

ضبط کننده های ویدیویی دیجیتال

ضبط کننده های ویدیویی دیجیتال(DVR) که برای ضبط برنامه های تلویزیونی مورد استفاده قرار می‌گیرند در واقع رایانه هایی با نرم افزار تخصصی هستند. برخی از این دستگاه ها، از جمله مدل های محبوب TiVo، از سیستم عامل لینوکس بهره می‌برند.

رایانه های اوتومبیل

خودروها سالهاست که از رایانه ها بهره می‌برند. این رایانه ها برای نظارت و کنترل موتور و سایر سیستمهای خودرو درون آن تعبیه شده اند؛ با این حال، خودروهای مدرن اکثراً با رایانه هایی ارائه می‌شوند که به صورت مستقیم توسط کاربر قابل استفاده می‌باشد. این رایانه ها سیستم موقعیت یابی جهانی(GPS) را مدیریت می‌کنند، فاصله خودرو را با اشیاء اطراف آن برای اجتناب از برخورد قیاس می‌کنند، در مواقع ضرور ترمز خودرو را کنترل می‌کنند، کنترل سیستم صوتی را ارائه می‌دهند، دسترسی به اینترنت را فراهم ‌می‌کنند و دنیایی از قابلیت های دیگر که به صورت روز افزون در حال افزوده شدن هستند.

لوازم خانگی

تلویزیون ها، یخچال ها، و سایر وسایل خانگی به صورت فزاینده ای از رایانه ها برای بارگیری به روز رسانی های نرم افزار، نظارت بر مصرف انرژی و اهداف دیگر استفاده می‌کنند.

ممکن است تصور کنید که رایانک های مالشی :) (tablet) نیز درون این دسته بندی قرار گیرند، اما این دستگاه شباهت بیشتری به رایانه های رومیزی و لپ تاپ ها دارد. این تمایز عمدتاً در میزان کنترل کاربر بر سیستم عامل صورت می‌گیرد. دستگاه های تعبیه شده توسط کاربر نهایی قابل تغییر نیستند بلکه فقط می‌توان از آنها استفاده کرد. وظایف مدیریت سیستم که در این کتاب شرح داده شده است در کارخانه یا با استفاده از رابط های کاربری ساده و تخصصی انجام می‌شود.

رایانه های رومیزی و لپ تاپ

زندگی لینوکس با رایانه رومیزی آغاز شد و اگر چه لینوکس بر بازار رایانه های رومیزی تسلط ندارد اما این رایانه ها دارای سخت افزار مناسبی برای شروع یادگیری لینوکس هستند. از منظر مدیریت سیستم لپ تاپ ها نیز همانند رایانه های رومیزی هستند. هر دو نوع رایانه اغلب توسط جامعه کوچکتری برای کارهای تولیدی مانند پردازش متن، مرور وب و مدیریت فایل های دیجیتال مورد استفاده قرار ‌می‌گیرند. برای کوتاه بودن اشاره به این دو نمونه رایانه از اصطلاح دسکتاپ استفاده خواهیم کرد.

نرم افزار های لینوکس برای چنین وظایفی به صورت گسترده ای موجود و کاملاً خوب هستند، اگرچه برخی افراد همتایان تجاری این نرم افزار ها را ترجیح می‌دهند، ابزارهایی مثل MS Office , Adobe Photoshop ، که برای لینوکس موجود نیستند. و این کشش به چند نرم افزار مشخص تجاری،‌ چرایی و دلیل تسلط روز افزون مایکروسافت بر بازار دسک تاپ را به خوبی توضیح می‌دهد. برخی افراد گمان میکنند که مدل توسعه متن باز به گونه ای نیست تا به سمت ساخت ابزار های رابط کاربری گرافیکی کشیده شود زیرا توسعه دهندگان نرم افزار تمایل دارند تا در حیطه استفاده حرفه ای تمرکز کنند تا به کاربرانی رسیدگی کنند که تواناییی فنی کمتری داشته باشند. نداشتن روشی صریح برای نیاز به توسعه دهندگان برای برآوردن این نیازها، که شرکت های سود بَر تولید می‌کند، پروژه های نرم افزاری منبع باز در قابلیت استفاده از همتایان تجاری خود عقب مانده اند. این دیدگاه در سطح جهانی مشترک نیست، و در بدترین حالت، پروژه های منبع باز فقط اندکی از همتایان تجاری خود عقب مانده اند.

دسته نرم افزاری خاصی که در اکثر رایانه های رومیزی مبتنی بر لینوکس لازم است شامل موارد زیر می‌شوند:

  • سیستم پنجره ای رابط کاربری گرافیکی X (یا به اختصار X)

  • یک محیط میزکار همانند GNOME یا KDE یا Xfce

  • یک مرورگر وب، همانند Mozilla Firefox

  • یک نرم افزار سمت کاربر email ، همانند Mozilla Thunderbird یا Evolution

  • یک ویرایشگر محتوای گرافیکی، مانند GNU Image Manipulation Program(یا به اختصار GIMP)

  • یک بسته تجیهیزات اداری(دفتری)، مانند Apache OpenOffice.org یا مشابه آن LibreOffice

موارد ضروری اضافی بسته به نیاز های کاربر متفاوت است. به عنوان مثال ممکن است یک کاربر به ابزار های ویرایش فایل های چند رسانه ای نیاز داشته باشد، در حالی که ممکن است دیگری به نرم افزار تحلیل داده های علمی نیاز پیدا کند. توزیع هایی لینوکسی همچون Fedora و Ubuntu معمولاً این ابزار های رایج را به صورت پیش فرض یا به صورت گروهی با انتخاب یک گزینه در زمان نصب واحد، نصب می‌کنند.

همچنین این توزیع ها، برای نگهداری نسبتاً آسان طراحی شده اند تا کاربران تنها با درصدی از مهارت بتوانند سیستم عامل را نصب کرده و به مرور زمان آن را اجرا کنند.

رایانه های سرور

رایانه های سرور از نظر سخت افزاری می‌توانند با رایانه های رومیزی یکسان هم باشند، اگرچه سرورها وابسته به نوع استفاده از آنها به فضای ذخیره سازیی بزرگتر یا اتصالات شبکه بهتر نیاز دارند. بسیاری از برنامه های سرور و شبکه معروف ابتدا برای یونیکس یا لینوکس نوشته شده اند و این سیستم عامل ها بهترین انتخاب برای اجرای آنهاست. مثلاً برخی از این برنامه ها شامل موارد زیر می‌شوند:

  • وب سرورها، همانند Apache

  • ایمیل سرورها،‌ همانند Sendmail و Postfix

  • پایگاه های داده،‌ همانند MySql

  • فایل سرورها، همانند Network File System(NFS) و یا Samba

  • پرینت سرورها، مانند Common Unix Printing System(CUPS) یا Samba

  • سرورهای سیستم نام دامنه(DNS)، مانند Berkeley Internet Name Domain(BIND)

  • سرورهای پروتکل تنظیمات میزبان پویا(DHCP)، مانند Internet Systems Consortium's(ISC's) dhcpd (ابزار dhcpd متعلق به ISC)

  • سرور های زمانی، مانند Network Time Protocol (NTP)

  • سرور های ورود از راه دور، همانند Secure Shell(SSH) یا Virtual Network Computing(VNC)

در یک سازمان بزرگ، هر یک از این سرویس ها ممکن است یک رایانه سرور مخصوص خود را داشته باشند. با این وجود، ممکن است یک رایانه بسیاری از این برنامه های سرور را به صورت همزمان اجرا کند.

بیشتر این سرور ها به رابط کاربری گرافیکی نیازی ندارند، بنابر این رایانه های سرور بدون X، محیط های کاربری، و به صورت سنجیده ای تر نرم افزار های دسکتاپ را که روی رایانه های دسکتاپ پیدا می‌شوند، می‌توانند به کار خود ادامه دهند. یکی از مزیت های لینوکس نسبت به ویندوز این است که می‌توانید رایانه را بدون این موارد اجرا کنید و حتی می‌توانید آنها را به صورت کامل حذف کنید. انجام این کار یعنی کاهش بار پردازش های اضافی از گردن منابع سخت افزاری همچون RAM. علاوه بر این، اگر موردی مانند X در حال اجرا نیست، هرگونه ایرادات امنیتی که در آن وجود دارد،‌مهم نیستند. برخی توزیع ها، مانند دبیان ، Arch و Gentoo برنامه های تنظیمات رابط کاربری گرافیکی را تغییر داده اند. این مورد باعث می‌شود این توزیع ها مورد پسند کاربران تازه وارد قرار نگیرند، اما اتکا به ابزارهای پیکربندی حالت متنی برای مدیران مجرب رایانه های سرور مشکلی ندارد.

افرادی که رایانه های بزرگ سرور را نگهداری می‌کنند، از نظر فنی کاملاً ماهر هستند و اغلب می‌توانند مستقیماً در پروژه های سرور مبنع آزاد که از آنها استفاده می‌کنند، فعالیت داشته باشند. این ارتباط تنگاتنگ بین کاربران و برنامه نویسان می‌تواند به نگه داشتن پروژه های سرور در لبه درخواست های روز نرم افزار دنیای واقعی کمک کند.

توجه داشته باشید که تمایز بین رایانه های رومیزی و سرور موارد مطلقی نیستند، یک رایانه می‌تواند همزمان مخلوطی از هر دو نوع نرم افزار را اجرا کند. به عنوان مثال، شما ممکن است رایانه های دسکتاپ را در یک محیط اداری پیاده سازی کنید تا نرم افزار سرور فایل را اجرا کنید. این پیکربندی کاربران را قادر می‌سازد تا کار خود را راحت تر با دیگران در محیط کار به اشتراک بگذارند. در یک محیط منزل یا دفتر کوچک، اجرای سایر سرورها روی رایانه های رومیزی می‌تواند از نیاز به خرید سخت افزار تخصصی برای تحقق آن نقش ها جلوگیری کند.

ملزومات و فراتر از آن

تاریخچه توسعه لینوکس به یونیکس و به صورت کلی تر به توسعه متن باز متصل است. نرم افزار منبع باز با کد منبع و با حق اصلاح و توزیع مجدد کد منبع تهیه می‌شود. این توانایی شما در استفاده از نرم افزار را به گونه ای تضمین می‌کند که نویسنده اصلی نرم افزار را پشتیبانی نمی‌کند، به شرطی که شما دانش و زمان لازم برای تغییر نرم افزار را داشته باشید، یا منابعی برای استخدام شخص دیگری برای این کار استفاده کنید. این اصول متن باز باعث شده تا محبوبیت نرم افزاری به سمت نرم افزار های عرصه سرور کشیده شود؛ هرچند توسعه دهندگان متن باز کمتر قادر به جلب افکار عمومی به سمت برنامه های طراحی شده برای رایانه های رومیزی بوده است.

تمرین های پیشنهادی

  • صفحه Feature وب سایت freebsd که به عنوان یک رقیب لینوکس محسوب می‌شود را مطالعه کنید. از کجا تشخیص میتوانید تشخیص دهید که چقدر با لینوکس متفاوت است؟

  • در مورد تعدادی از نرم افزار های متن باز که توجه شما را جلب کرده اند تحقیق کنید،‌ مانند Apache و LibreOffice و یا Mozilla Firefox. ایا لیست قابلیت های این ابزار ها از نظر شما کامل هستند؟ آیا در این ابزار ها کمبود قابلیت هایی را در رقابت با نرم افزار های تجاری می‌بینید؟